Otrzymanie darowizny może wydawać się prostą formalnością, jednak z punktu widzenia przepisów prawa podatkowego niesie za sobą konkretne obowiązki. Właściwe zgłoszenie i rozliczenie darowizny ma ogromne znaczenie – nie tylko dla uniknięcia podatku, ale również ewentualnych sankcji skarbowych. W 2026 roku obowiązują precyzyjne zasady, które warto znać i stosować.
Co to jest darowizna i kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Darowizna to nieodpłatne przekazanie majątku – może dotyczyć zarówno pieniędzy, jak i rzeczy lub praw majątkowych. Zgodnie z art. 888 Kodeksu cywilnego, darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swojego majątku. W praktyce może to być przekazanie gotówki, samochodu, mieszkania, udziałów czy nawet umorzenie długu.
Obowiązek podatkowy powstaje w dniu otrzymania darowizny – o ile nie została ona zawarta w formie aktu notarialnego. Wówczas obowiązek podatkowy powstaje automatycznie i notariusz sam przekazuje informację do właściwego urzędu skarbowego. Jeśli jednak darowizna miała formę ustną czy pisemną, bez aktu notarialnego, konieczne jest jej samodzielne zgłoszenie i ewentualne opodatkowanie.
W zależności od formy i rodzaju darowizny, moment powstania obowiązku podatkowego może się różnić. Przykładowo, w przypadku darowizny pieniężnej obowiązek powstaje w dniu przekazania środków, a przy dyspozycji konta na wypadek śmierci – w dniu śmierci właściciela konta.
Jeśli nie zgłosisz darowizny w terminie – nawet jeśli przysługuje ci zwolnienie – zapłacisz podatek, często znacznie wyższy niż standardowa stawka.
Jakie są grupy podatkowe i limity zwolnienia z podatku?
Wysokość podatku od darowizny zależy przede wszystkim od relacji łączącej darczyńcę i obdarowanego. Ustawa o podatku od spadków i darowizn wyróżnia trzy grupy podatkowe, dla których przewidziano różne limity zwolnienia oraz stawki podatkowe. Warto wiedzieć, kto do której grupy należy i jaki limit obowiązuje:
- I grupa podatkowa – małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, zięć, synowa, ojczym, macocha, teściowie – limit: 36 120 zł;
- II grupa podatkowa – zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków – limit: 27 090 zł;
- III grupa podatkowa – wszyscy pozostali nabywcy: przyjaciele, znajomi, osoby niespokrewnione – limit: 5 733 zł.
Limity te obowiązują dla darowizn od jednej osoby w okresie 5 lat. Oznacza to, że jeśli otrzymujemy od kogoś kilka darowizn w tym czasie, powinny być one sumowane.
Grupa 0 – całkowite zwolnienie z podatku
W 2026 roku nadal obowiązuje tzw. „zerowa grupa podatkowa”, obejmująca osoby najbliższe, takie jak: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha. Darowizna od tych osób może być całkowicie zwolniona z podatku – nawet jeśli przekracza limit 36 120 zł – pod warunkiem, że:
- zgłosimy ją w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny na formularzu SD-Z2,
- jeśli przedmiotem darowizny są pieniądze, udokumentujemy ich przekazanie przelewem lub przekazem pocztowym.
Brak zgłoszenia w terminie pozbawia prawa do zwolnienia i skutkuje koniecznością zapłaty podatku według stawek dla I grupy podatkowej.
Jakie stawki podatku obowiązują w 2026 roku?
Jeśli suma darowizn przekracza limit zwolnienia, obdarowany musi zapłacić podatek od nadwyżki. Wysokość podatku zależy od grupy podatkowej i wartości darowizny:
| Grupa podatkowa | Nadwyżka do 11 833 zł | 11 833 zł – 23 665 zł | Powyżej 23 665 zł |
| I grupa | 3% | 355 zł + 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł | 946,60 zł + 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
| II grupa | 7% | 828,40 zł + 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł | 1 893,30 zł + 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
| III grupa | 12% | 1 420 zł + 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł | 3 313,20 zł + 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
Warto dodać, że darowizna ujawniona dopiero w trakcie kontroli urzędu skarbowego może być opodatkowana stawką nawet 20%, niezależnie od grupy podatkowej.
Jak zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego?
Zgłoszenie darowizny odbywa się za pomocą odpowiedniego formularza. Wybór właściwego zależy od źródła darowizny oraz tego, czy korzystamy ze zwolnienia z podatku:
- SD-Z2 – dla darowizn od osób z grupy 0 (najbliższa rodzina), które mogą być zwolnione z podatku;
- SD-3 – dla darowizn przekraczających limit zwolnienia, od osób spoza grupy 0 lub gdy nie spełniono warunków zwolnienia.
Formularz SD-Z2 należy złożyć w terminie 6 miesięcy, natomiast SD-3 – w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania darowizny. W przypadku darowizny nieruchomości w formie aktu notarialnego, zgłoszenia dokonuje notariusz.
Jakie darowizny nie podlegają opodatkowaniu?
Nie każda darowizna musi być opodatkowana. Z podatku zwolnione są darowizny, które:
- nie przekraczają limitu kwoty wolnej w okresie 5 lat od jednej osoby,
- są przekazywane między członkami grupy 0 i zostały zgłoszone w terminie,
- dotyczą pieniędzy służących na określone cele mieszkaniowe (do określonego limitu),
- są przeznaczone na cele charytatywne lub edukacyjne (np. opłacenie czesnego),
- dotyczą majątku przekazanego przez rodziców jako spełnienie obowiązku alimentacyjnego.
Warto wiedzieć, że także darowizna w formie przelewu na konto może być uznana za darowiznę, jeśli nie ma innego uzasadnienia prawnego – dlatego ważne jest zachowanie dokumentacji.
Jakie są konsekwencje niezgłoszenia darowizny?
Brak zgłoszenia darowizny w terminie skutkuje utratą prawa do zwolnienia z podatku. W praktyce oznacza to konieczność zapłaty podatku według stawek przypisanych do danej grupy podatkowej. Co więcej, jeżeli urząd skarbowy dowie się o darowiźnie dopiero podczas kontroli, podatek może wynieść aż 20% wartości otrzymanego majątku.
Od 2026 roku istnieje możliwość przywrócenia terminu zgłoszenia darowizny, jeśli niedochowanie go nastąpiło bez winy podatnika – np. z powodu ciężkiej choroby. W takim przypadku należy złożyć odpowiedni wniosek wraz z dokumentacją potwierdzającą przyczynę opóźnienia.
Czy darowizna wpływa na podatek dochodowy PIT?
Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, darowizna nie jest traktowana jako przychód. Nie podlega ona więc wykazaniu w rocznym zeznaniu PIT, np. PIT-37. Mimo że darowizna zwiększa majątek obdarowanego, nie generuje przychodu do opodatkowania podatkiem dochodowym.
Wyjątkiem jest sytuacja, gdy obdarowany zdecyduje się sprzedać darowany majątek. Wówczas pojawia się obowiązek podatkowy, jeśli sprzedaż nastąpi przed upływem:
- 6 miesięcy – w przypadku ruchomości (np. samochód),
- 5 lat – w przypadku nieruchomości.
Jakie darowizny wymagają umowy notarialnej?
Co do zasady, zgodnie z art. 888 §1 Kodeksu cywilnego, darowizna powinna być dokonana w formie aktu notarialnego. Jednak w praktyce ustawa dopuszcza wykonanie darowizny w innej formie, o ile przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Obowiązkowa forma aktu notarialnego dotyczy przede wszystkim darowizn nieruchomości, spółdzielczego prawa do lokalu czy użytkowania wieczystego. W przypadku rzeczy ruchomych (np. samochodu), forma pisemna lub ustna jest wystarczająca, o ile nastąpiło rzeczywiste przekazanie przedmiotu.
Jak udokumentować otrzymanie darowizny pieniężnej?
Dla celów podatkowych istotne jest, aby darowizna pieniężna była odpowiednio udokumentowana. W przypadku członków grupy 0, którzy chcą skorzystać ze zwolnienia, konieczne jest przekazanie pieniędzy przelewem bankowym lub przekazem pocztowym. Gotówka nie daje prawa do zwolnienia, nawet jeśli darczyńca to rodzic lub małżonek.
Dowody przekazania darowizny to przede wszystkim:
- potwierdzenie przelewu bankowego,
- dowód nadania przekazu pocztowego,
- potwierdzenie z rachunku bankowego obdarowanego.
W przypadku braku takiej dokumentacji, urząd skarbowy może zakwestionować prawo do zwolnienia i naliczyć podatek.
Najważniejsze dla uniknięcia podatku od darowizny jest terminowe zgłoszenie i właściwa dokumentacja – szczególnie w przypadku darowizn pieniężnych.
Co warto zapamietać?:
- Darowizna to nieodpłatne przekazanie majątku, a obowiązek podatkowy powstaje w dniu jej otrzymania, chyba że jest zawarta w formie aktu notarialnego.
- W 2026 roku obowiązują trzy grupy podatkowe z różnymi limitami zwolnienia: I grupa – 36 120 zł, II grupa – 27 090 zł, III grupa – 5 733 zł.
- Darowizny od najbliższej rodziny (grupa 0) mogą być całkowicie zwolnione z podatku, pod warunkiem zgłoszenia w terminie 6 miesięcy.
- Brak zgłoszenia darowizny w terminie skutkuje utratą prawa do zwolnienia i możliwością naliczenia podatku do 20% wartości majątku.
- Darowizna pieniężna musi być udokumentowana przelewem lub przekazem pocztowym, aby skorzystać ze zwolnienia podatkowego.
